Sahibi özür ve abdesti

[müteallim]

 Sürekli devam eden abdest bozucu hallere özür denir Meselâ, idrarini tutamama, devamli gaz çikarma, sik sik burnu kanama, yarasindan devamli su akma gibi haller, birer özür hâlidir Kendisinde bu gibi abdest bozucu bir özür bulunan kimseye ise, sâhib-i özür (özür sâhibi) veya ma'zur (özürlü) denir

Kisinin özürlü sayilabilmesi için, abdest bozucu bir hâlin, tam bir namaz vakti boyunca devam etmesi, yani, abdest alip namaz kilacak kadar kisa bir süre dahi olsun kesilmemesi sarttir (Bu özrün baslamasinin sartidir) Bundan sonra da, her namaz vaktinde, en az bir kere ayni hâl ortaya çikmalidir (Bu da özrün devaminin sartidir)

Bunu bir misalle îzah edelim: Bir kimsenin burnu, ögle vaktinin baslangicindan itibaren kanamaya baslasa ve bu hal, ögle vakti geçinceye kadar hiç kesilmeden devam etse, bu kisi için özür hâlinin baslama sarti gerçeklesmis olur Artik bundan sonraki her namaz vakti içinde en az bir kere bu kanama hâli görülse, o kimse "ÖZÜRLÜ" sayilir

Çünkü, her namaz vakti içinde özür hâli tekerrür ettigi için, özrün devam ettigi ortaya çikmis, özürlü sayilmanin ikinci sarti da böylece gerçeklesmistir Özür durumunun ortadan kalkmasi için, özür hâlinin bir namaz vakti içinde tamamen ortadan kalkmasi, hiç görülmemesi gereklidir Böyle olan kimse, artik özürlü sayilmaktan çikmis olur

Özür sâhipleri için, dînimiz büyük bir kolaylik göstermistir Bunlarin abdestleri, abdest bozucu özürleri devam ettigi halde bozulmaz Bu halde iken namazlarini kilarlar Abdest bozucu kan, irin, idrar gibi akintilarin kirlettigi yeri tekrar temizlemekle de mükellef tutulmazlar Çünkü, bu kirler temizlendikten hemen sonra yeniden vâki olmaktadir

Meselâ, devamli idrari gelen bir kimsenin, abdestini idrar akintisi bozmadigi gibi, gelen bu idrarin kirlettigi yeri yikamak mecburiyeti de yoktur Idrar kirletmesi mevcut oldugu halde namazini kilarDînimizin özür sâhiplerine sagladigi bu kolayliga karsi, onlarin da dikkat edecekleri bir husus vardir O da sudur:

Özürlü oldugunu tesbit eden kimse, her namaz vakti için, ayri abdest alir, o vakit için aldigi bu abdestle diledigi kadar nafile veya kaza namazi kilabilir Vitir ve cenaze namazlarini edâ edebilir Özür sâhibinin aldigi abdest, sadece içinde bulundugu namaz vakti süresince geçerlidir Bir namaz vaktinin çikip diger vaktin girmesiyle abdesti bozulur Giren yeni vakit namazi için, yeniden abdest almasi gerekir

Meselâ; bir özür sâhibi sabah namazi için vaktinde abdest alsa, bu abdesti sabah namazinin vaktinin çikmasina kadar muteberdir Vaktin çikmasiyla, yani, günes dogmasiyla abdest bozulur, hükmü kalmaz Artik bu abdestle hiçbir namaz kilamaz

[müteallim]

 Devamlı burun kanaması, idrarı tutamama, devamlı kusma, yaranın devamlı kanaması, kadınların akıntısı gibi abdesti bozan ve kısmen süreklilik taşıyan bedenî rahatsızlıklara ilmihal dilinde özür (mazeret), böyle kimselere de özürlü kimse (mâzur, mâzure) denilir.
    İslâm dini kolaylık ve rahmet dinidir. Namaz başta olmak üzere kişilerin ibadetlerini zamanında ve gerektiği şekilde yerine getirebilmeleri hem bir görev hem de bir haktır. Bu sebeple İslâm dini kişiye gücünün üstünde yük yüklememiş, ibadet hayatı da dahil daima kolaylığın sağlanmasını, zorluk ve sıkıntının önlenmesini ilke edinmiştir.
    Bu sebepledir ki normal durumlarda abdesti bozan şeyler konusunda özürlü kimseler için özel hükümler getirilerek bu kimselerin ibadet etmesine fırsat tanınmıştır. Su bulunmadığında veya suyun kullanımının sağlığa zararlı olduğu durumlarda teyemmüm imkânı, yaranın üstüne mesh hükümleri de yine İslâm'ın hem namazı ferdin aslî görevi ve dinin direği saymasının hem de kolaylık prensibinin birer örneğidir.
   Yukarıda sayılan türde olup en az bir namaz vakti süresince devam eden bedenî rahatsızlıklar özür hali sayılır. Özürlü kimse her namaz vakti için abdest alır, bu özür halinin abdesti bozmadığı var sayılarak o vakit içinde aldığı abdestle, onu bozan yeni bir durum meydana gelmedikçe, dilediği kadar farz, vâcip, sünnet, eda ve kazâ namazı, cuma ve bayram namazı kılabilir, Kâbe'yi tavaf edebilir, Mushaf’ı tutabilir. Namaz vaktinin çıkmasıyla özürlü kimsenin abdesti bozulmuş olur, yeni namaz vaktinde tekrar abdest alması gerekir.
   Özürlü kimsenin abdesti özür hali dışında abdesti bozan ikinci bir sebeple de bozulur. Meselâ idrarını tutamayan kimsenin burnu kanamakla abdesti bozulur. İmam Şâfiî'ye göre özürlü kimsenin her namaz için ayrı abdest alması gerekir. Özürlü kimsenin bu sebeple elbisesine bulaşan idrar, kan özür devam ettiği sürece namazın sıhhatine engel olmaz. Kadınlar için aybaşı ve loğusalık hali farklı fıkhî hükümlere tâbi olup bunun dışında kalan kanamalar ve devamlı akıntılar (istihâze) özür hali sayılır.
1. Cilt Diyanet İşleri Başkanlığı, İslam İlmihali