Osmanlıca yazısı ile ilgili sorular, bilgiler

[Àkib]

Tarihman kardeş, yukardaki yazı hakkında bir sorum var. Yazıda meselâ (giderler veya yaranlar) derken لر harleri kullanmış, ama (boğazlar veya başlar) derken لار harflerini kullanmış. Buradaki fark nerden kaynaklanmakta? Ben ise "ler veya lar" eklerinin sadece لر olarak yazıldığını öğrendim. Acaba yanlış mı bilmekteyim? Bu mevzu hakkında beni bilgilendiribilirseniz memnun olurum.

[Àkib]

Tarihman kardeş,
 şayet ben  soruyu sordum, amma herhalde cevabını da buldum.  Şöyle, لر eki çoğul eki olsa gerek. Onun için "ler ve lar" لر şeklinde yazılıyor. "Boğazlar veya başlar"  kelimesindeki "lar" لار ise cem'i ile alakası yok, onun için "lamelif ve ra ile" yazılmakta. Haklı mıyım?? Genede cevap verirsen memnun olurum.

[ihvan]

çok teşekkürler  ........hoca efendiler ...sayenizde faydalanıyoruz.

[tarihman]

Çoğul ekleri ister "ler" isterse "lar" olsun, Osmanlıca'da (لر) biçiminde gösterilir.

[Àkib]

SA, Teşekkürler anlaşılmıştır. Şimdi ise yeni bir sorum olacak:

İsimlerin (e) hali nasıl yazılır?
Misal:

Ali = Ali' (y)e  على يه  Tabii burada kaymaşma harfi olarak (y) bulunmakta böylece isim ile "e" eki kolay ayrılabiliyor.
Mehmed = Mehmed'e محمده  burada da kolay, lakin (dal) د ile (e) ه  birleşmemekte. Fakat,
Ersin = Ersin'e  diye yazarken, (nun) ن ile (e) ه  harfleri bitişen harfler olduğundan dolayı, أرسينه şeklinde mi, yoksa أرسين ه  şeklinde mi yazılır? Şayet bana ikinci ihtimal biraz tuhaf geliyor amma genede bir sorayım dedim.

[hhilmik]

Âkib kardeş,
ersin'e şeklindeki imla latin harflerindeki türkçede vardır.Osmanlıcada ayırmayız.Bildiğimiz imlası bu.Ama yazı 28'de inkıtaa uğramasaydı tarihi gelişimi içinde belki sizin dediğiniz şekilde bir imla olabilirdi.Şu anda osmanlıcanın imlası son kullanıldığı zamandaki gibidir.
Saygılar.

[Àkib]

Teşekkürler hhilmik kardeş anlaşılmıştır. Saygı bizden yana.

[muallim_abi]

Tarihman kardeş, yukardaki yazı hakkında bir sorum var. Yazıda meselâ (giderler veya yaranlar) derken لر harleri kullanmış, ama (boğazlar veya başlar) derken لار harflerini kullanmış. Buradaki fark nerden kaynaklanmakta? Ben ise "ler veya lar" eklerinin sadece لر olarak yazıldığını öğrendim. Acaba yanlış mı bilmekteyim? Bu mevzu hakkında beni bilgilendiribilirseniz memnun olurum.

Osmanlıca'da genel olarak çoğul ekleri, Tarihman Hocamın da belirttiği gibi -bu ister -ler olsun ister -lar olsun- "لر " -şeklinde gösterilir. Genel olarak "لار" şeklindeki kullanım hatalıdır. Ancak bilindiği gibi Osmanlıca zamanla imlasını değiştirmiş, önceleri "Uygur" harfleri ile yazılan Türkçe'den etkilenmiş ve bunu bir zaman kullanmıştır.

Osmanlıca değil de, örneğin Çağatayca, Uygurca, Kırım-Tatarca veya Özbekçe makaleleri alıp, bunları eski Osmanlıca makaleler ile karşılaştırırsanız, benzerliği görürsünüz. Bunlarda yerine göre -ler ekleri dahi "لار" şekinde yazılır. Zira bu imla mantığına göre, yazı eskimez harflerle yazılsa dahi, sesli ve sessiz harflerin gösterilmesi gerekir. Gerek "a" harfinin, gerekse "e" harfinin karşılığı "elif" harfidir. Buna göre "lam-elif-rı" şeklinde yazılan bir ek, gerek "-lar"ın ve gerekse "-ler"in karşılığı olur.

Bu diğer sesli harfler için de geçerlidir. "Türk" kelimesi, "te" harfinden sonra "vav" ile yazılabildiği gibi, "vav" harfi olmadan da yazılabilir.

Eğer arabî med harfleri, sesli harf gibi kullanılırsa, bu imla tarzına "PLENE", bunlar terkedilirse "DEFEKTİV" yazım denir.

Dolayısıyla aslen "hatalı" dediğimiz yazı stili yine aslında "doğrudur",  eğer böyle yazarken "plene" veya "defektiv" yazıyorum denirse.

Selam ve dua ile..

[Àkib]

Cevabınız için teşekkür ederim. Mümkün mertebe hususi kayıtlarımda veya kısa notlarımda az çok öğrendiğim "Osmanlıca" ile yazmağa bakıyorum, lakin başka türlü hafızamda kalması pek mümkün olmuyor. Yaşatılmayan yazının kaybolması kaçınılmaz. Hâl böyle olunca devamlı eksikliğimi farkediyor ve imla mevzuunda sorular meydana geliyor. Şimdilik bu kadar, bir başka soru ile buluşmak üzere. razı olsun. 

[Àkib]

سلام عليكم

أگر بڭا املا موضوعنده  يارديمجى اولورسه ڭز ممنون اولورم . تشكرلر
 مثلا, ويرمه  فعلى ايله علاقه لى بر صورو =  ويريله جك  شكلنده مى  يوقسه   ويريلجك  شكلنده مى  يازيلير؟
. برده بو يازديگم يازيده كى خطالرى بيلمك ايسته رم
= جملة ً خيرلى جمعه لر=

[Àkib]

سلام عليكم  عزيز قاردشلرم
بو وسيله ايله  هپيڭزڭ  مبارك  رمضان آيىنى تبريك ايده ر
 الله جله جلاله نڭ سزلره   و  عائله لريڭزه  صحت, عافيت و تقوا نصب ايتمسينى ديلرم

حاشيه = يازيمده بر خطا وارسه لطفا ً بيلديرڭ. تشكرلر

[muallim_abi]

سلام عليكم

أگر بڭا املا موضوعنده  يارديمجى اولورسه ڭز ممنون اولورم . تشكرلر
 مثلا, ويرمه  فعلى ايله علاقه لى بر صورو =  ويريله جك  شكلنده مى  يوقسه   ويريلجك  شكلنده مى  يازيلير؟
. برده بو يازديگم يازيده كى خطالرى بيلمك ايسته رم
= جملة ً خيرلى جمعه لر=

"ويريله جك" (=vėrilecek) şekli doğru.

"ويريلجك" olarak yazıldığı vakit, "verildiği zaman, verildiğinde" manasına gelen "vėrilicek" şeklinde okumak mümkündür.

Basit örnek: Berât-ı şerîf vėrilicek, câmî-i şerîfe imâm olursun. (=Berât verildiği zaman, câmiye imam olursun)

[Àkib]

الله راضى اولسون معلم آغابڭ, جوابڭ فائده لى اولدى
پك ايى, ويريلديگنده معناسينه گلن كلمه  ويريليجك شكلنده مى يوقسه ويريلجك شكلنده مى يازيلير؟
يوقسه هر ايكيسى ده گچرلى مى؟

[tarihman]

Halk Eğitim Merkezi'nde vermiş olduğum Osmanlıca Kursu sırasında hazırladığım notları faydalı olur diye burada vermeyi düşünüyürum. Faydalı olması dileğiyle....

[tarihman]

OSMANLICADA OKUTUCU HARFLER

1-  “ا” okutucusu önüne geldiği harfi “a” sesiyle okutur.


صاچاق   طابان   قاپاق   باق   ما صا   باجا   بابا
                  
                  
صامان   قار   ياى   قاز   قاش   صاچ   بال
                  
                  
صالاتا   نار   باجاق   قاچاق   صاچاق   چام   يار
                  
                  

2-  “ه” okutucusu önüne geldiği harfi “e” bazen de “a” sesiyle okutur.


خانه   ته كه    به به   ته په     ده ره     ده ده      نه نه 
                  
                  
قاره      چابه   داماجانه      چانطه   باشقه   قاصه   صارمه
                  
                  


     
3-  “و” okutucusu önüne geldiği harfi “o-ö-u-ü” seslerinden biriyle okutur.

چوق كوزه ل   قورقونچ   دوشونجه   اوكوز   بوتون   بويوك   بو
                  
                  
قوزو     كوك   قوقو   قونوشويور   چوجوق   كوچوك   قورقاق
                  
                  
   
4-  “ي” okutucusu önüne geldiği harfi “ı-i” seslerinden biriyle okutur.

باغيرمه   ييقيل   ييلديريم     بيلكين   ييلديز   ايش   ايكى
                  
                  
باقير   قازى    يازى   ييل   قيوريم   ياپيلير   ايزمير
                  
                  

[Àkib]

سلام عليكم

بيلديگم  قدر صالچه كلمه سى  ايتاليانجه دن گلمكته در. آما  توركجه يازيلش شكلنى هچ بر يرده بولامادم
عجبا هانگى سى دوغرو؟

سالچه , سالچا
صلچه , صلچا
صالچه , صالچا

برده  (هانگى سى)  كلمه سينى  يازاركن  (سى) آيرى مى يوقسه برابرمى يازيلير؟

هانگى سى 
ويا
هانگيسى

[muallim_abi]

سلام عليكم

بيلديگم  قدر صالچه كلمه سى  ايتاليانجه دن گلمكته در. آما  توركجه يازيلش شكلنى هچ بر يرده بولامادم
عجبا هانگى سى دوغرو؟

سالچه , سالچا
صلچه , صلچا
صالچه , صالچا

برده  (هانگى سى)  كلمه سينى  يازاركن  (سى) آيرى مى يوقسه برابرمى يازيلير؟

هانگى سى 
ويا
هانگيسى

Biraz geç olsa da, işinize yaraması ümidiyle:

1. "Salça" kelimesi İtalyanca "salsa" kelimesinin türkçeleşmiş halidir. Arapça'da Yunanca ve Latince asıllı kelimelerde bulunan "s" harflerinin "ص" ile yazıldığını (Kâmûs-i Türkî) gözönünde bulundurur, yukarda Tarihman Hocam'ın verdiği misallerde de geçtiği gibi kullanırsak "ص" harfi ile ve "ا" okutucusu eklenerek yazılması en makbulüdür. Latince, eski İtalyanca'dır. Okutucuyu yazmazsak, daha evvel zikrettiğimiz "defektif" yazıyı kullanmış oluruz, ancak kelime iki heceli olduğu için yanlış okumalara sebebiyet verebilir. Buna göre "صالچه " şekli en doğrusudur. Eğer tezimizi bir kelimeye dayandırıp ispatlayacak olursak, lügatlarda geçen ve aslen Fransızca olan "salata" (صالاته) veya (صلاته) kelimesini gösterebiliriz.

2. "هانگيسى" kelimesinde "سى" birleşik yazılır. Ancak "ه" harfi ile olan şekil aslen yanlıştır. Doğrusu ve aslı "قنغى" (kangı) olup, bunun değişmiş şekli "خانغى"dir ve son zamanlarda "ه" ile yazılır olmuştur. Şeyh Süleyman Efendi'nin "Lügat-i Çağatayî ve Türkî-yi Osmânî" isimli eserinde kelimeye "قانغى" şeklinde de rastlamak mümkündür.

Selam ve dua ile

[osmanli]

kardesim özlettiniz kendinizi hosgeldiniz

[ay-yüzlüm]

elinize emeğinize sağlık çok güzel bir çalışma olmuş..
celle celaluhu ebeden razı olsun..

[Àkib]

razı olsun muallim_abi, geçte olsa gerçekten faideli oldu. 
Bazen son derece basit görünen şeyler mesele olabiliyor.
Ama bu da bunun cilvesi, tekrar teşekkürler ve bir başka soruda tekrar buluşmak üzere.

Hayırlı Ramazanlar

Fi-Emanillah