Baslica kul haklari sunlardir:
"1 — Müslüman kardesinle karsilasinca ona selâm
vermen.
2 — Seni davet edince davetine icabet etmen.
3 — Aksirip «eihamdüüllâh» denince onu «yerhamukellâh»
diye cevaplandirman.
4 — Hastalaninca ziyaretine varman.
5 — Ölünce, cenazesinde bulunman.
6 — Senin üzerine yemin ettigi zaman onu hakli
çikarman.
7 — Senden nasihat isteyince ona nasihat vermen.
8 — Yoklugunda ona arka çikman.
9 — Kendin için ne ditersen onun için de ayni
seyi istemen.
10 — Kendi hesabina neden hoslanmiyorsan onun
için de hoslanmaman."
Bunlarin hepsi hadisler ile bildirilmistir.
Peygamber'imiz ((s.a.v.).) buyuruyor ki:
"Su dört sey müslümanlarin senin üzerindeki
haklarindandir:
Ibni Abbas «Mü'minler birbirlerine karsi
merhametlidirler» (Fetih - 29) Mealindeki âyet
hakkinda der ki: «Mü'minlerin iyi yolda olani
kötü yolda olani için kötüsü de iyisi için duâ
eder. Muhammed ümmeti içinde kötü olan, iyi
yolda olanlara bakinca «Allah (C.C)'im, suna
nasip ettigin iyiligi daha da artir, o yoldan
ayrilmamasini temin eyle ve bize de fayda
saglamasini nasib eyle» der. Iyi yolda olan kötü
yolda olani görünce «Allah (C.C)'im, buna
hidâyet ver, kendisine tevbe nasip eyle ve
egriligini kendisine bagisla» der.
Müslümanlarin karsîlikli haklarindan biri de her
müslümanm kendi hesabina ne diliyorsa bütün
mü'minler için de ayni seyi istemesi, kendi
hesabina hoslanmadigi seyi mü'minler için de
istememesi oldugunu belirtmistik.
«Nitekim Numen Ibni Besir der ki, «Ben
Rasûlallah'i ((s.a.v.).) söyle buyururken isittim:
"Mü'minler karsilikli sevgi ve birbirlerini
kayirma bakimindan bir ceset gibidirler.
Azalarindan biri rahatsiz olunca bütün azalârin
atesi yükselerek ve uykusuz kalarak rahatsiz
azanin acisini paylasirlar."
Peygamber'imiz '(s.a.v.).) buyuruyor ki:
"Mü'min, mü'mine karsi her parçasiyta birbirini
ayakta tutan bir bina gibidir.»
Müslümanin müslümana karsi hakiarindan biri de,
hiç bir müslümani söz ve davranisla üzmemektir."
Nitekim Peygamberimiz ((s.a.v.).) buyuruyor ki:
"Müslüman eli ve dili ile müslümanlara zarar
vermeyendir."
Peygamber'imiz örnek davranis ve huylari tanitan
uzun bir hadisinin bir yerinde söyle buyurur:
«— ...Eger elinden geüyorsa» insanlari
kötülükten vazgeçirmeye çalis, bu hareket senin
nefsin hesabina verdigin bir sadakadir...»
Yine Peygamberimiz ((s.a.v.).) buyuruyor ki:
«— Müslümanlarin en faziletlisi, eli ve dili ile
müslümanlari incitmeyendir.»
Peygamber'imiz bir gün sahabilere:
« Müslüman kimdir, bilir misiniz» diye sorar.
Sahâbiler «Allâh (C.C) ve Resulü bilir» diye
cevap verirler. Peygamber'imiz «Müslüman, eli ve
dili île müslümanlari incitmeyendir» buyurur.
Sahâbiler «Peki, mü'min kimdir?» diye sorarlar.
Peygamber'imiz «Mü'minlerin kendisine mallari ve
canlari konusunda güvendikleri kimsedir» diye
buyurur. Sahâbiler «Peki, Muhacir kimdir?» diye
sorarlar. Peygamber'imiz «Kötülükten kaçman ve
sakinandir» diye buyurur.
Sahâbilerden biri «Yâ Rasûtallah , peki Islâm
nedir?» diye sorar. Peygamber'imiz ona «Kalbini
Allâh (C.C)'a teslim etmen, gerek elinle ve
gerek dilinle müslümanlari incitmemendir» diye
cevap buyurur.
Mücâhid der ki: «Cehennemliklere öyle bir uyuz
musallat edilir ki, her birinin vücûdunu
kasimaktan derisi soyulup kemikleri meydana
çikar. Bu arada «Ey falan oglu filân, bu kasinti
canini acitiyor mu» diye bir ses duyulur. Adam
«Evet» diye cevap verir. Gizli ses de ona «Bu
eziyet, müslümanlara çektirmis oldugun acinin
karsiligidir» diye cevap verir.
Peygamber'imiz {(s.a.v.).) buyuruyor ki:
«— Adamin birini cennette gezinir gördüm, buna
sebep yol üzerinde gelip geçenlere zahmet
verdigi icin kestigi bir agaçti.»
Sahabilerden Ebû Hureyre bir gün Peygamberimize
«Yâ Rasûlallah bana faydali bir sey ögret» der.
Peygamberimiz de ona:
"Müslümanlarin gelip geçtigi yoldan engel ve
takintilari kaldir» diye cevap verir."
Peygamberimiz ((s.a.v.).) buyuruyor ki:
«— Müslümanlarin yolundan engel ve eziyet teskil
eden seyleri atan kimseye Allâh (C.C) bir iyilik
yazar. Allâh (C.C)'in hesabina iyilik yazdigi
kimsenin ise cennete girmesi kesinlik kazanandir.»
Peygamber'imiz ((s.a.v.).) buyuruyor kt:
«— Allah (C.C) mü'minleri üzmekten hoslanmaz»
Rebi ibni Heysem der ki: «insanlar iki türlüdür:
Mü'min ve sapik. Mü'min ise onu üzme. Sapiksa
ona uyma.»
Müslümanin müslüman üzerindeki haklarindan biri
de, müslümana karsi alcak gönüllü davranmak, ona
karsi büyüklük taslamamaktir. Cunki «Allah (C.C)
böbürlenenleri ve kendini begenmisleri sevmez.»
Peygamber'imiz (s.a.v.) buyuruyor ki:
«— Ulu Allah (C.C) bana bildirdi ki.
«Birbirinize karsi alçak gönüllü olun ki, kimse
size karsi üstünlük taslamasin. Buna ragmen biri
üstünlük taslamaya kalkisirsa, karsisindaki bunu
hos görsün.»
Nitekim Ulu Allah (C.C) Peygamber 'ine buyuruyor
ki:
«— Bagislayici ol, iyiyi emret ve câhillerden
yüz çevir.» (A´raf 199)
Ibni Ebi Evha der ki: «Peygamberimiz her
müslümana karsi alçak gönüllü davranir, kimseyi
kücümsemezdi. Dullarla yoksullarla yanyana
yürüyüp onlarin dileklerini karsiiamayi küçüklük
görmezdi.»
Müslumanin musluman üzerindeki haklarindan biri
de. birbirlerinin sözlerine israrla kulak
dikmemek ve birinden duydugunu öbürüne
yetistirmemektir.
Peygamber'imiz {(s.a.v.)) buyuruyor ki:
«— Kogucu cennete giremez.»
Haül Ibni Ahmed der ki: «Sana baskasinin
koguculugunu yapan, baskasina da senin
koguculugunu yapar. Baskasinin haberini sana
tasiyan kimse senin sirrini da baskasina
götürür.»
Müslümanm müslüman üzerindeki haklarindan biri
de, ne kader kizarsa kizsin, tanidiklari ile üc
günden çok küs kalmamasidir.
Ebu Eyyüb-ül Ensâri'ye göre. Peygamber'imiz
buyuruyor ki:
«— Bir müslümanin diger bir müslüman kerdesi ile
üç günden fazla küs kalmasi ve karsilasinca
berikinin bu tarafa, ötekinin öbür tarafa
dönmesi caiz degildir. Bu iki kisinin daha
hayirlisi, iik önce selâm verenidir.»
Peygamber'imiz (s.a.v.) buyuruyor ki:
«— Ayagi kayan bir müslüman tutup kaldirani
Allah (C.C) da Kiyamet günü kaldirir.»
Ikrime der ki, «Ulu Allâh (C.C) Hz. Yûsuf
(A.S)'a «Kardeslerini bagisladigin için dünya ve
âhirette sanini yüce kildim» buyurdu.
Hz. Ayse (R. Anha) buyurdu ki: "Allâh (C.C)'in
Rasulü kendi için hiç bir zaman intikam
almamistir. Meger ki Allâh (C.C)'in hürmeti
çignenmis ola, o zaman Allâh (C.C) için intikam
aldi."
Ibni Abbas buyurur ki; «Insan ugradigi bir
haksizligi bagi(s.a.v.)a. Allâh (C.C) mutlak onun
sanini yüceltir.»
Peygcmber'imiz {(s.a.v.).) buyuruyor ki:
«— Hiç bir sadaka mali eksiltmez. Bagislamak,
ancak sahibinin sanini yüceltir. Allâh (C.C)
Için alçak gönüllü davranan kimseyi Allâh (C.C)
yükseltir.»